Görme engelli Nisa Güner, sensörü yapay zekâyla takip ediyor

Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında düzenlenen etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri ve yeni teknolojiler ele alındı. Görme engelli Tip 1 diyabet hastası Nisa Güner ise sensör ve pompasını ekran okuyucu ve yapay zekâ desteğiyle tek başına yönetiyor.

Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi hızla arttığını söyledi. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını belirtti.

Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini vurguladı.

Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğini ve iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına yol açtığını belirten Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel nedenlerinden biri olduğunu söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken önlemin hem hastayı organ hasarlarından koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını ifade etti.

Teknoloji tedaviyi dönüştürüyor

Yılmaz, geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle sürdürülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörlerle çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi. Günde 4-5 kan şekeri ölçümüyle aradaki değişimlerin çoğunun görülemediğini belirten Yılmaz, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirterek, “Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor” dedi.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu ve 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını belirten Çelik, ülkede diyabet prevalansının yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini ifade etti.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin yalnızca kan şekerini etkileyen bir hastalık olmadığını, gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu söyledi. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riskinin iki kat fazla olduğunu belirten Apaydın, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini kaydetti.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedaviye sağladığı faydalara dikkat çekti. Gün içinde vücuttaki şeker oranının çok değişken olmasının hücreyi yorduğunu ve organlarda bozulmaya yol açabileceğini belirten Süleymanoğlu, düzenli ve sürekli ölçümle insülin dozajlarının daha doğru yönetilebildiğini söyledi. “Bu cihazlar sayesinde gece uykudayken de şeker seviyesini izleyebiliyor ve diyabet merkeziyle çoklu şeker ölçüm sonuçlarını paylaşabiliyoruz” dedi.

GLP-1 ilaçları hekim kontrolünde kullanılmalı

Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların aslında diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların mutlaka hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı. Yılmaz, “GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır” dedi.

Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğuna dikkat çeken Yılmaz, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin de hastaların tedaviden uzaklaşmasına yol açabildiğini belirtti.

Kilo veren hastalar yeniden hareket ediyor

Etkinlikte, sağlık ekibinin takibinde tedavi gören hastalar da deneyimlerini paylaştı. Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından giderek kilo aldı. Yıllar boyunca kilo vermek için 18 kez diyetisyene başvuran Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı.

İnsülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Oral için Yılmaz ve sağlık ekibi ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan özel bir program oluşturdu. Oral, 38 kilo vererek 70’li kilolara indi. Bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabilen Oral, Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanıyor. Oral, “Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum” dedi.

Kan şekeri 600 ile komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü ise 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyonu ve karaciğer yağlanmasını nasıl yendiğini anlattı.

Görme engelli Nisa Güner pompayı tek başına kullanıyor

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanıdan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme engeli nedeniyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönündeki kaygılara rağmen Güner, sensör ve pompadan gelen verileri ekran okuyucu aracılığıyla sesli olarak takip ediyor. Glikoz seviyesindeki değişimleri gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor. Pompayı kullanmaya başladığından beri herhangi bir sorun yaşamadığını belirten Güner, “Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim” dedi.

Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, günlük hayatını kimsenin yardımına ihtiyaç duymadan sürdürdü. “Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız yaşamıma devam ediyorum” diye konuştu.

Veriler: Hastaların büyük bölümünde kilo ve karaciğer sorunu

Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, DİYAM’da izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor. Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülürken, her iki diyabet hastasından biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.

Yılmaz, bu verilerin diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini gösterdiğini belirterek, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini söyledi. Bu hedefe ulaşılması halinde dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı