Kısaca
- Radyoterapide yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum takibi ve milimetrik ışınlama, tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların korunmasını sağlıyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi, sol meme kanserinde kalbin aldığı radyasyon dozunu azaltmaya yardımcı olabiliyor.
- Prostat kanserinde radyoterapi, erken evrede cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor.
Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Teknolojik gelişmeler sayesinde radyoterapi giderek daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Solunumdan etkilenen meme ve akciğer gibi bölgelerde solunum ayarlı teknikler, prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler öne çıkıyor.
Sağlıklı dokular nasıl korunuyor?
Radyoterapinin temel hedefi, tümöre gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca korumak. Tümörün konumu ve hareketi takip edilerek ışınlar milimetrik doğrulukla hedefe yönlendiriliyor. Radyoterapi lokal bir yöntem olduğundan yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişiyor; kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerindeki düşüş her hastada görülmüyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında hastanın vücudunda radyasyon kalmadığı için hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşya ve yiyeceklerini ayırması gerekmiyor.
Solunuma göre ayarlanan ışınlama
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın solunum hareketlerini izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında yapılmasını sağlıyor. Tedavi planlaması sırasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsündeki hareketi değerlendiriliyor. Tedavi sırasında özel takip sistemleri solunumu anlık izliyor; güvenli solunum aralığının dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor ve hasta uygun faza geldiğinde tedavi yeniden başlıyor.
Sol meme kanserinde derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniği kullanılıyor. Hasta derin nefes aldığında akciğerler genişliyor ve kalp göğüs duvarından uzaklaşıyor. Hasta nefesini belirlenen seviyede tutarken yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılıyor. Bu yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azalmasına katkı sağlayabiliyor.
Prostat kanserinde iki yöntem
Prostat kanserinde radyoterapi, cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu birlikte değerlendiriliyor. Erken evrede tek başına uygulanabildiği gibi hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de kullanılabiliyor. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalarda da radyoterapiden yararlanılabiliyor. Modern teknolojilerle prostat dokusu hassasca hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevre yapıların korunması amaçlanıyor.
Uygulama iki farklı şekilde yapılıyor. Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderilen ışınlar prostat bölgesine yönlendiriliyor; IMRT ve IGRT gibi tekniklerle hedefe hassas ulaşım sağlanıyor. Uygun hastalarda daha yüksek dozun daha kısa sürede verilmesine imkân tanıyan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabiliyor. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor ve bu yöntem özellikle erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilebiliyor.
Yan etkiler ve yapay zekâ
Yan etkiler her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama ortaya çıkabiliyor. Bağırsaklarda dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi görülebiliyor.
Radyoterapideki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri, tümör ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ile çevredeki sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
